..:: ATK BİLİŞİM ::..

Genel Bakış

Pilleri anlatırken kolay kavranması için aşağıda da resimle gösterilen Su Kulesi benzetmesi çok uygun bir örnektir.

Su Kulesi Örneği

Elektronik bileşenleri anlamak açısından suyla benzerlikler kurmak yardımcı olabilir. Yani işleri kolaylaştırmak için elektronlar ve kablolar yerine su ve boruları kullanabiliriz. Bu bakımdan pilleri bir su kulesi olarak düşünebiliriz:

Farklı pil kimyası bu benzerlikte farklı depo üretim tekniklerine benzetilebilir: duvar kalınlığı, malzeme, şekil, basınç sınırları gibi. Ayrıca güvenlik açısından benzerlik kurarsak deponun kaldırabileceğinden daha hızlı su doldurur veya boşaltırsanız depoya zarar verirsiniz! Piller söz konusu olduğunda da bu durum aynen geçerlidir. Yüksek enerji yoğunluğu sunabilen Lityum-iyon pilleri de aynı depolama alnına daha fazla su alabilen depolar olarak düşünebilirsiniz.

Pil Teknolojisi

Günümüzde en çok kullanılan iki pil kimyası vardır Nikel Metal Hidrid (NiMH) ve Lityum-iyon (Li-ion). Her iki teknolojide eski Nikel-Kadmiyum (NiCad) pil teknolojisinin yüksek yoğunluk eksikliği ve hafıza etkisi (memory effect) gibi eksikleri üzerine yapılan geliştirmelerle ortaya çıkmıştır.

Pillerin Doldurulması Ve Bakımı

Her yönden Li-ion piller çok titizler. Yukarıdaki tablodan da görebileceğiniz gibi bu tip pillerin bozulması için çok küçük şeyler yetebiliyor. Fazla ısıyı veya fazla soğuğu sevmezler. Derin boşalma (deep discharge), hızlı doldurma veya boşaltma gibi şeylerden nefret ederler. Eğer piller boşken çalıştırmaya çalışırsanız hemen bozulurlar. Diğer taraftan NiMH piller nispeten daha güvenli ve daha az zehirlidir. Bu tip piller yüksek sıcaklıkları sevmezler ve bir rafta unutulurlarsa birkaç ay içerisinde boşalırlar. Tekrar tam kapasite çalışabilmeleri için birkaç kez doldurup boşaltma döngüsünün uygulanması gerekir.

Yanlış kullanım yüzünden ortaya çıkabilecek sorunlardan kaynaklanan patlama tehlikesi azdır. Her ne kadar gündemde fazlaca bahsedilse de söylediğine ters olsa da satılan milyonlarca pilden sadece birkaç yüz tanesi alev alır ve bunlarında çok küçük bir kısmı patlar. Ancak SONY ve PANASONIC bir seri üretim pillerde üretim kaynaklı bir sorundan dolayı bu milyonlarca pili geri çağırmıştır. Böyle bir şeyin başınıza gelme ihtimali kafanıza bir meteor düşmesi ihtimalinden daha azdır. Ancak Li-ion pilleri düzgün kullanmazsanız kapasitelerini kolayca kaybederler bu yüzden "bakım ve besleme" önemlidir.

Pil Ömrünü Kısaltmak İçin 1. Yöntem: Pişirme

Neredeyse bütün yeni dizüstü bilgisayarların sıcaklığı uzaklaştırmak için bir fanı vardır. Ancak ne yazık ki bazen yanlış kasa tasarımı yüzünden ısı doğrudan pillerin üzerine aktarılır. Özellikle Li-ion piller için pişirme etkisi dediğimiz bu durum pil ömrü için bir numaralı düşmandır. %40 dolu konumda soğuk bir ortam saklanan Li-ion piller on yıl boyunca bozulmadan bekleyebilir. Ancak duvara takılı bir dizüstü bilgisayarın içinde pişirildiklerinde ömürleri 12–18 aya kadar düşer. Eğer aradan bir yıl geçtikten sonra dizüstü bilgisayarınızın eskisi kadar uzun çalışmadığını düşünüyorsanız cevap belli: Sıcaklık! Bilgisayarınız duvara takılıyken pili sisteminize bağlı kullanmak elektrik kesilmelerine karşı bir önlem sağlayabilir ancak çoğu zaman pilinizin ömrünü fazla ısıdan dolayı tüketir. Bu durum dizüstü bilgisayar soğutucularının işe yaradığını gösterir mi? Belki! Peki dizüstünüz hep masaüstünde duruyorsa? Pilinizi dolu bir şekilde buzdolabında tutmak daha iyi olmaz mı?

Pil Ömrünü Kısaltmak İçin 2. Yöntem: Hızlı Doldurma

Pil kimyasından bağımsız olarak pek çok dizüstü bilgisayar pil hücrelerini hızlı doldurmaya çalışır. Hızlı dolum işlemi pilinizin ısınmanıza neden olur ve pilin içindeki kimyasal maddelerin buharlaşarak kaybolmalarını sağlar. Eğer su kulesi benzetmesini hatırlarsanız depoyu yüksek basınçlı suyla hızlı bir şekilde doldurduğunuzu düşünün. Bu durum pilinizin çok daha çabuk eskimesine neden olacaktır. NiMH piller genellikle birkaç yüz kere doldurma boşaltma döngüsüne sahipken hızlı şarj işlemi bu döngü sayısını ciddi şekilde azaltır. Ek olarak pilinizde olan herhangi bir hatanın daha da kötü olmasına neden olur. Dizüstü üreticilerinin isteğe bağlı olarak pil doldurma hızını düşürebilen bir seçenek koymaması gerçekten üzücü.

Sonuç

Pillerin GeleceÄŸi

Çoğu büyük markanın pilleri Japonya tarafından üretiliyor ve bunların da önemli bir kısmı Sony Energytec imzalı. Bunun temel nedeni pil teknolojisi konusunda Sony'nin ileri seviye tecrübeye ve bilgiye sahip olmasıdır ayrıca Li-ion pillerin patenti Sony’e aittir. Gördüğünüz gibi Sony pil teknolojisinin daha güvenli olması konusunda ciddi ilerleme kaydetmiş fakat yine de bu ürünleri %100 güvenli yapmak imkânsızdır. Şu ana kadar bildirilen patlayan pil haberlerinin büyük bir çoğunluğunda üzerinde herhangi bir koruma devresi olmayan Çin malı isimsiz piller başrol oynuyor. Ancak bu durum markalı pillerin herhangi bir sorun yaratmayacağı anlamına da gelmez.

Pil teknolojisinin geleceği ne olacak? Yakıt hücreli piller konusunda büyük bir umut var. Bu teknoloji, benzin gibi yoğun enerji taşıyabilen bir sıvının veya jelin bir çeşit depolama kutusu içinde taşınabilir aygıtınıza yerleştirilmesini gerektiriyor. Alkol ya da diğer hidrokarbon sıvılar yüksek yoğunlukta enerji taşıdıkları için tercih ediliyorlar. Bu teknolojinin gelişip, günümüz pil yapısının yerini alıp alamayacağını bekleyip göreceğiz.

Kısaca Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Dizüstü bilgisayar pilinizi serin tutun.

2. Cihaz prizde takılı iken mümkün olduğunca pilini çıkararak kullanın. (Çıkardığınız pili daha sıcak bir yede muhafaza etmeyin. Direkt Güneş ışına ve ya Kalorifer peteklerine dikkat edin.)

3. Günümüzde birçok bilgisayar "Hızlı şarj" özelliği ile pili hızlı şarj etmekte fakat hızlı şarj olan pilin de üreteceği ısı arttığından pil ömründe kısalmaya neden olacaktır. Bilgisayarınızla çalışırken pilini şarj etmeniz durumunda şarj süresi %50 uzayacak fakat bu süre zarfında bilgisayarda ısı üretecektir. Mümkün olduğunda bilgisayarınızı kapattıktan sonra şarj edin. Şarj esnasında aşırı ısınan pilleriniz varsa derhal servise başvurunuz. (Aşırı ısı : Ortam sıcaklığına göre değişken olmakla beraber elinizi 10 sn pile yapıştırdığınızda eliniz yanıyorsa derhal teknik servisinize danışın.)

4. Pilinizi Sıkça doldurma boşaltma döngüsüne sokarsanız daha çabuk eskimesine neden olursunuz.

5. Pili kesinlikle açmayın! Akan veya sızdıran pilleri çocuklardan uzak tutun. Pil toplama merkezlerine teslim etmeye çalışın. Ve çöpe atmayın. Çöp toplama merkezlerinde ayrıştırma işleminin yetersiz olduğu durumlarda li-ion piller NiMh pillere göre doğaya daha fazla zarar verir. Toplama merkezleri için üretici dağıtıcı ve satıcıların yasal sorumluluğu bulunduğunu unutmayınız.

6. Günümüzde satın alınan taşınabilir bilgisayarların %99,5 inde kullanılan Li-ion piller veya günümüzdeki diğer alternatif ürünlerden hiçbirisi %100 güvenli değildir. Fakat bir patlamanın sizin başınıza gelme ihtimali çok düşüktür.

7. NiMH piller daha güvenlidir fakat kapasiteleri düşüktür. Ayrıca sadece en alt seviye ürünlerle birlikte gelmektedir. Gerçekten sahip olmak isterseniz bunu ya kendi pilinizi üreterek ya da daha profesyonel birisinden bunu talep ederek gerçekleştirebilirsiniz. Tüm üreticiler NiMh pilleri bir alternatif olarak görmemektedirler.

8. Li-ion piller devamlı sıcak dizüstü çalışma ortamı nedeniyle 12–18 ay içinde eskimeleri kaçınılmazdır.

9. Pil yenilemesi yapacağınız zaman kimi ucuz menşei belirsiz piller yerine markalı ve garantili ürünleri tercih ediniz. Bu hem bilgisayarınız, hem verileriniz hem de sizin için en mantıklı çözüm olacaktır.

10. Kesinlikle üreticilerin uygun gördüğü kapasite ve özellikteki şarj cihazlarını kullanın Aksi takdirde kötü bir kaynak bilgisayarınızın, Güç devresine, Ana kartına ve piline zarar verebilir.

11. Bu önerileri benzer şekilde cep telefonu, kamera vb. elektronik cihazlarınız için de kullanınız.

Bu yazıdaki bilgiler THG Türkiye, Üretici ve Dağıtıcılardan derlenmiştir.